۳ دلیل مهم که بی‌دلیل بدن‌ درد می‌گیریم

دردی شبیه کوفتگی بدن که از گردن شروع می‌شود، به شانه‌ها می‌رسد، گاهی در کمر می‌نشیند و گاهی پاها یا زانوها را درگیر می‌کند. دردهایی که آن‌قدر شدید نیستند که آدم را زمین‌گیر کنند، اما مداوم هستند و اذیت‌کننده. خیلی از ما این دردها را جدی نمی‌گیریم. چون علت مشخصی برایشان پیدا نمی‌کنیم اما متخصصان می‌گویند دردهای اسکلتیِ بدون حادثه، بی‌دلیل نیستند. فقط علت‌شان با تصور ما از درد فرق دارد.

آیا بدن‌درد، نشانه وجود یک بیماری است؟

گاهی درد، نشانه وجود یک بیماری یا کمبود بعضی ویتامین‌ها است؛ مثل ویتامین‌های گروه B، کمبود ویتامین D، کمبود مواد مغذی در بدن، بیماری‌هایی مثل کم‌کاری تیروئید، ام‌اس، افسردگی و …، اما بخش بزرگی از دردهای عضلانی و اسکلتی به خصوص در گردن، شانه‌ها، کمر و زانوها حاصل ترکیب سبک زندگی کم‌تحرک، وضعیت بد بدنی و استرس مزمن است؛ نشستن‌های طولانی، فعالیت بدنی ناکافی، خواب نامناسب و فشار روانی مداوم باعث می‌شوند عضلات بدن در حالت انقباض باقی بمانند، خون‌رسانی به آنها کاهش یابد و آستانه تحمل درد پایین بیاید. چراکه بدن در وضعیت آماده‌باش دائمی می‌ماند و این وضعیت، خود را با درد نشان می‌دهد.

در این میان نقش استرس کمتر دیده می‌شود، اما اهمیت زیادی دارد. استرس طولانی‌مدت باعث ترشح مداوم هورمون‌هایی می‌شود که عضلات را منقبض کرده و سیستم عصبی را حساس‌تر می‌کنند. به همین دلیل است که بسیاری از افراد بدون هیچ آسیب فیزیکیِ مشخصی دچار دردهای گردن، شانه یا کمردردهای مکرر می‌شوند. این دردها اغلب در پایان روز یا بعد از دوره‌های فشار روانی تشدید می‌شوند و حتی با استراحت کوتاه هم کاملا از بین نمی‌روند.

دکتر محمد رضایی، متخصص طب فیزیکی و توان‌بخشی در این باره به همشهری‌آنلاین می‌گوید: «گردن و شانه‌ها معمولاً اولین نقاطی هستند که تحت تأثیر این شرایط قرار می‌گیرند. عضلات این ناحیه به ‌طور مستقیم به تنش‌های روانی واکنش نشان می‌دهند و در برابر استرس سفت و دردناک می‌شوند. کمر مخصوصا در افرادی که ساعت‌های طولانی می‌نشینند، قربانی ضعف عضلات عمقی و وضعیت نامناسب بدن است. زانوها هم به ‌خصوص در افراد کم‌تحرک یا دارای اضافه‌وزن، فشار ناشی از سبک زندگی را به ‌تدریج جذب می‌کنند و با درد پاسخ می‌دهند.»

به گفته این متخصص طب فیزیکی، «بیشتر دردهای اسکلتی که بدون وقوع حادثه‌ای ما را درگیر می‌کنند، خطرناک نیستند و نشانه بیماری جدی محسوب نمی‌شوند، اما اگر نادیده گرفته شوند می‌توانند مزمن شوند. معمولا هم بزرگ‌ترین اشتباه بیشتر افراد این است که منتظر می‌مانند تا درد خودش برطرف شود. بدون اینکه تغییری در سبک زندگی خود ایجاد کنند.»

همیشه مسکّن، راه‌حل نیست

بسیاری از افراد با شروع دردهای عضلانی و اسکلتی تصور می‌کنند تنها راه‌حل، مصرف مسکن است اما متخصصان تأکید می‌کنند که در اغلب موارد، اصلاح عادت‌های روزمره و توجه به پیام‌های بدن مؤثرتر از هر درمان پیچیده‌ای عمل می‌کند.

رضایی در این زمینه می‌گوید: «راه پیشگیری و کنترل این دردها الزاماً پرهزینه یا پیچیده نیست. حرکت‌های ساده روزانه، وقفه‌های کوتاه در نشستن‌های طولانی، اصلاح وضعیت خواب و کار، و توجه به سلامت روان، نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش درد دارند. حتی پیاده‌روی منظم و تمرین‌های سبک کششی می‌توانند از تشدید دردهای اسکلتی جلوگیری کنند.»

به گفته این متخصص توانبخشی، «بدن قبل از آن‌که دچار آسیب جدی شود، هشدار می‌دهد. دردهای بی‌حادثه، نشانه ضعف یا کهولت نیستند. بلکه زبان بدن هستند در برابر فشارهای زندگی. شنیدن این پیام و واکنش به‌موقع می‌تواند از تبدیل یک درد ساده به مشکلی مزمن جلوگیری کند.»

استرس را ندیده نگیرید

در کنار اصلاح عادت‌های جسمی، بخشی از دردها ریشه‌ عمیق‌تری دارند؛ جایی که فشارهای روانی راهی برای تخلیه پیدا نمی‌کنند و در بدن انباشته می‌شوند. به گفته روان‌شناسان، در شرایطی که افراد برای مدت طولانی با استرس‌های حل‌نشده‌ای مثل نگرانی‌های اقتصادی، تورم روزافزون و گرانی افسارگسیخته، ناامنی شغلی، درآمد اندک، اخبار تنش‌زا و احساس ناتوانی در تغییر شرایط مواجه‌اند، بدن به‌ تدریج نقش «سوپاپ اطمینان» را بازی می‌کند و تنش را به شکل درد عضلانی نشان می‌دهد.

نکته‌ای که کمتر به آن توجه می‌شود، این است که آرام‌ کردن ذهن با توصیه‌های کلی کافی نیست و جواب نمی‌دهد. چون گاهی استرس فرد تا حدی بالا است که حس می‌کند زمام و کنترل امور از دستش بیرون رفته است. روانشناسان تأکید دارند بازگرداندن حس کنترل – حتی در مقیاس کوچک – می‌تواند تا حدی به کاهش تنش‌های بدنی کمک کند. به این معنا که فرد در دل فشارهای روانی، برای بخشی از زندگی روزمره‌اش تصمیم بگیرد و آن را مدیریت ‌کند. نه این‌که صرفاً واکنش‌ نشان دهد.

تنظیم یک برنامه ساده روزانه، محدود کردن زمان مواجهه با اخبار استرس‌زا، انجام فعالیت‌های تکرارشونده و قابل پیش‌بینی مثل پیاده‌روی منظم یا کارهای دستی ساده و حتی نوشتن نگرانی‌ها قبل از خواب اقداماتی هستند که به بدن پیام «امنیت نسبی» می‌دهند. از نگاه روان‌شناسان، وقتی ذهن فرصتی برای تخلیه سالم پیدا می‌کند، عضلات هم آرام‌تر می‌شوند و در بسیاری از موارد همین تغییرات ساده می‌تواند شدت و تداوم دردهای عضلانی را کاهش دهد. بدون آن‌که پای دارو در میان باشد.